Założenie jednoosobowej firmy to nie tylko wpis do rejestru i pierwsza faktura. Jeszcze przed pierwszym zleceniem trzeba zdecydować, w jaki sposób będzie liczony podatek od zarobionych pieniędzy. Do wyboru są skala podatkowa, podatek liniowy i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, a każda z tych form inaczej traktuje koszty, ulgi i wspólne rozliczenie z małżonkiem. Wyjaśniamy, czym się różnią — a na końcu możesz sprawdzić, czy jesteś gotowy na tę decyzję.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą może rozliczać się według skali podatkowej, podatku liniowego albo ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Istnieje też karta podatkowa, przy której nie składa się zeznania rocznego, a jedynie deklarację PIT-16A o składce zdrowotnej. Najważniejsza różnica między trzema głównymi formami jest prosta: dwie pierwsze opodatkowują dochód, czyli w uproszczeniu przychód pomniejszony o koszty, a ryczałt — sam przychód, bez odliczania wydatków.
Skala to te same progi, które znają osoby zatrudnione na umowę o pracę czy zlecenie. Według podatki.gov.pl od 2022 r. dochód do 120 000 zł opodatkowany jest stawką 12%, a podatek pomniejsza się o kwotę zmniejszającą 3 600 zł. Powyżej progu podatek wynosi 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad 120 000 zł.
Dochód z firmy na skali łączy się z innymi dochodami opodatkowanymi w ten sam sposób, na przykład z pensją ze stażu albo z umowy zlecenia. Zeznanie roczne składa się na formularzu PIT-36.
Dla wielu początkujących liczą się nie tylko procenty, ale też przywileje. Na skali działalność nie przekreśla wspólnego rozliczenia z mężem lub żoną ani preferencyjnego rozliczenia osoby samotnie wychowującej dziecko, jeśli spełnione są pozostałe warunki. Dostępna jest też szeroka lista ulg i odliczeń, m.in.:
Przy podatku liniowym dochód z działalności opodatkowany jest stawką 19%, niezależnie od jego wysokości. Nie ma tu progu ani drugiej, wyższej stawki. Ta forma ma jednak ograniczenia: przedsiębiorca na liniowym nie rozliczy się wspólnie z małżonkiem ani jako samotny rodzic. Wyjątkiem jest tzw. zerowy PIT-36L, gdy przez cały rok w firmie nie było przychodów ani kosztów. Zeznanie składa się właśnie na formularzu PIT-36L.
Lista ulg wygląda tu inaczej niż na skali. Nie ma na niej ulgi na dziecko ani ulgi na Internet, za to pojawiają się ulgi typowo firmowe, jak B+R, na robotyzację, na prototyp czy na ekspansję.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych działa zupełnie inaczej. Podatek liczy się od przychodu, którego nie pomniejsza się o wydatki na jego uzyskanie. Gdy firma prowadzi kilka rodzajów działalności z różnymi stawkami, ryczałt oblicza się osobno dla każdego z nich, dlatego ewidencja przychodów musi pozwalać je rozdzielić. Stawkę dla usług ustala się co do zasady według klasyfikacji PKWiU.
W stawkach obowiązujących od 2022 r. najwięcej, 17%, płacą wolne zawody, a 15% m.in. usługi reklamowe i fotograficzne. 14% dotyczy np. usług architektonicznych i inżynierskich, a 12% części usług informatycznych. Dla obrotu nieruchomościami na własny rachunek stawka wynosi 10%, dla pozostałych usług bez innej stawki 8,5%, dla działalności wytwórczej i robót budowlanych 5,5%, a dla handlu 3%. Przy najmie i zakwaterowaniu 8,5% obowiązuje do 100 000 zł przychodu, a od nadwyżki — 12,5%.
Z ryczałtu nie każda firma skorzysta bez końca. W 2026 r. górny limit przychodów uprawniający do tej formy wynosi 2 000 000 euro, czyli 8 517 200 zł (liczy się przychód z 2025 r., przeliczony po kursie NBP z 1 października 2025 r.). Kwartalnie ryczałt mogą w 2026 r. rozliczać firmy, których przychody nie przekroczyły 200 000 euro, czyli 851 720 zł. Dla studenta zakładającego pierwszą działalność to raczej odległe progi. Ważniejsze są inne ograniczenia: na ryczałcie nie ma wspólnego rozliczenia z małżonkiem ani preferencyjnego rozliczenia samotnego rodzica, poza sytuacją zerowego PIT-28. Zeznanie roczne to PIT-28.
Nie istnieje jedna forma najlepsza dla wszystkich. Przy wyborze warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
Przy niewielkich kosztach i niskiej stawce ryczałt bywa wygodny, bo podatek liczy się prosto. Gdy wydatki stanowią dużą część przychodu, skala lub liniowy pozwalają je odliczyć. Przy dochodzie do 120 000 zł stawka na skali (12%) jest niższa niż liniowa (19%), więc liniowy zaczyna mieć sens dopiero przy wyższych zarobkach.
Niezależnie od formy zeznanie za dany rok składa się od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku, a podatek do zapłaty trzeba wpłacić do 30 kwietnia. Zeznanie wysłane wcześniej uznaje się za złożone 15 lutego. Można to zrobić w usłudze Twój e-PIT w e-Urzędzie Skarbowym, przez e-Deklaracje albo papierowo — w urzędzie skarbowym lub pocztą, z nadaniem przed upływem terminu.
Skala podatkowa to 12% i 32% z kwotą zmniejszającą 3 600 zł, najwięcej ulg i możliwość wspólnego rozliczenia. Liniowy to stałe 19% od dochodu, ale bez rozliczenia z małżonkiem. Ryczałt to stawki od 3% do 17% od przychodu, bez odliczania kosztów. Wybór warto przeliczyć na własnych liczbach jeszcze przed pierwszą fakturą, a aktualne stawki i limity sprawdzić w serwisie podatki.gov.pl. Źródło: podatki.gov.pl
5 pytań · minuta
poleca:
