Zlecenia od kilku klientów, pierwsze projekty graficzne, korepetycje albo programowanie na własny rachunek — dla wielu absolwentów własna działalność to naturalny krok po dyplomie. Sam wpis do rejestru zajmuje chwilę, ale wcześniej trzeba podjąć kilka decyzji: czy firma w ogóle jest potrzebna, jaki kod PKD wybrać, jak płacić podatek i z jakich ulg w ZUS skorzystać na starcie — a na końcu możesz sprawdzić, czy jesteś gotowy na prowadzenie własnej firmy.
Przepisy opisują działalność gospodarczą jako zorganizowaną działalność zarobkową, wykonywaną we własnym imieniu i w sposób ciągły. Kto chce ją prowadzić jako jedna osoba, wpisuje się do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, czyli CEIDG. Tam trafiają też przyszli wspólnicy spółki cywilnej.
Warunek wstępny jest prosty: firmę jednoosobową samodzielnie prowadzi osoba pełnoletnia. Obywatelstwo polskie nie jest konieczne — obywatele UE i EOG działają na tych samych zasadach co Polacy, a osoby spoza Unii wtedy, gdy mają odpowiedni tytuł pobytowy. Portal wymienia wśród nich na przykład zezwolenie na pobyt czasowy wydane w związku ze studiami, co może zainteresować studentów z zagranicy.
Nie każdy dorobek na boku wymaga zakładania firmy. Drobną działalność zarobkową można prowadzić bez rejestracji, jeśli spełnia się kilka warunków naraz:
To dobry sposób, żeby sprawdzić pomysł, zanim pojawią się składki i księgowość. Gdy przychody rosną ponad limit, trzeba już przejść do rejestracji.
Nazwa firmy w CEIDG musi zawierać co najmniej imię i nazwisko, w tej kolejności i w mianowniku. Można do nich dodać określenie branży, miejsca, pseudonim albo dowolne hasło. Jedna osoba ma tylko jeden wpis, ale pod nim może prowadzić różne rodzaje działalności.
Adres to kwestia wygody: biuro, coworking, biuro wirtualne, własne mieszkanie albo brak stałego miejsca, gdy usługi wykonuje się u klienta. Do każdej zgłaszanej nieruchomości trzeba mieć tytuł prawny — własność, najem, dzierżawę czy użyczenie. Przy rejestracji zakłada się też adres do e-Doręczeń, na który przychodzi korespondencja z urzędów.
Kod PKD opisuje, czym firma się zajmuje. Wybiera się jeden kod główny, związany z działalnością, która ma dawać największe przychody, i dowolną liczbę kodów dodatkowych. Część branż wymaga dodatkowo licencji, koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej.
Właściciel jednoosobowej firmy płaci PIT. Do wyboru są trzy formy: skala podatkowa ze stawkami 12% i 32%, podatek liniowy 19% oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Kto nic nie wybierze, zostaje przy skali. Przy skali i liniowym podatek liczy się od dochodu, przy ryczałcie — od przychodu, przy czym nie każda działalność może być nim objęta. Karty podatkowej osoba zakładająca firmę już nie wybierze.
Osobną sprawą jest VAT. Z rejestracji można zrezygnować, gdy sprzedaż nie przekracza 240 tys. zł rocznie (limit podany na portalu w dniu odczytu, 25 września 2026 r.) albo gdy sprzedaje się wyłącznie towary i usługi zwolnione z VAT. Formularz VAT-R da się złożyć razem z wnioskiem do CEIDG.
Dla absolwenta to często najważniejszy punkt kalkulacji. Przedsiębiorca opłaca składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe obowiązkowo, chorobowe dobrowolnie), Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i ubezpieczenie zdrowotne.
Ulga na start przysługuje osobie, która zaczyna działalność pierwszy raz albo zamknęła poprzednią co najmniej 60 miesięcy wcześniej i przez pierwsze pół roku nie będzie świadczyć usług dla byłego pracodawcy. Przez 6 miesięcy zwalnia ze składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Składka zdrowotna zostaje.
Po tym okresie można przez 24 miesiące płacić obniżone składki od preferencyjnej podstawy. Bez prawa do ulg podstawa składek społecznych nie może być niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Warto więc przed decyzją policzyć, jak wygląda budżet w pierwszym, drugim i trzecim roku działalności.
Do firmy można używać rachunku firmowego albo prywatnego z jednym posiadaczem. Rachunek jest konieczny m.in. przy transakcjach z innymi przedsiębiorcami powyżej 15 tys. zł, a firmowy — gdy jest się czynnym podatnikiem VAT. Księgowość w małej firmie zwykle jest uproszczona: podatkowa księga przychodów i rozchodów albo ewidencja przychodów przy ryczałcie. Można ją też powierzyć biuru rachunkowemu.
Wniosek składa się online na biznes.gov.pl, z Profilem Zaufanym albo podpisem kwalifikowanym. Kreator na podstawie odpowiedzi przygotowuje wpis do CEIDG, zgłoszenie do ZUS, urzędu skarbowego i GUS oraz adres do e-Doręczeń. Kto nie ma NIP i REGON, dostaje je automatycznie — NIP w ciągu jednego dnia roboczego, REGON w ciągu 7 dni.
Własna firma po studiach zaczyna się od kilku decyzji, nie od formularza. Najpierw warto sprawdzić, czy przy małych przychodach nie wystarczy działalność nierejestrowa. Przy rejestracji liczą się nazwa z imieniem i nazwiskiem, adres z tytułem prawnym, kod PKD i forma opodatkowania. Pierwsze pół roku może być tańsze dzięki Uldze na start, a kolejne dwa lata — dzięki preferencyjnej podstawie składek. Pytania o składki i podatki można zadać infoliniom ZUS i Krajowej Informacji Skarbowej, ale indywidualnej porady, na przykład przy wyborze formy opodatkowania, udzieli dopiero księgowy albo doradca podatkowy.
5 pytań · minuta
poleca:
