Pracodawcy chętnie piszą w ogłoszeniach o „umiejętności analitycznego myślenia”, ale co się za tym kryje? OECD sprawdziło to w dużym badaniu umiejętności dorosłych w 31 krajach. Zamiast pytać o dyplomy, dało ludziom teksty, liczby i problemy do rozwiązania. Wyniki dorosłych Polaków są poniżej średniej, a różnica nie znika nawet u osób po studiach. Wyjaśniamy, co mierzono i co z tego wynika dla kogoś, kto dopiero buduje karierę — a na końcu możesz sprawdzić, czy zapamiętałeś najważniejsze liczby.
Survey of Adult Skills, znane też jako PIAAC, to międzynarodowe badanie OECD. W latach 2022–2023 objęło dorosłych w wieku od 16 do 65 lat w 31 krajach i gospodarkach, w tym w Polsce. Wyniki opublikowano 10 grudnia 2024 r. Badani nie wypełniali ankiety o tym, co potrafią, tylko rozwiązywali zadania. Sprawdzano trzy rzeczy:
Wyniki podaje się w punktach, a ludzi przypisuje do poziomów biegłości. Poziom 1 i niższy oznacza poważne braki, poziomy 4 i 5 to najlepsi.
Dorośli Polacy zdobyli średnio 236 punktów w rozumieniu tekstu, 239 w matematyce i 226 w rozwiązywaniu problemów. We wszystkich trzech obszarach to wynik poniżej średniej OECD. W zestawieniu 31 krajów daje to 29. miejsce w czytaniu i liczeniu oraz 30. w rozwiązywaniu problemów.
Jeszcze wyraźniej widać to po odsetku osób z najsłabszymi wynikami:
Odsetek dorosłych z najsłabszymi wynikami w trzech obszarach badania. Źródło: OECD, Survey of Adult Skills (PIAAC) 2023, Education GPS.
Co to oznacza w praktyce? Według opisu OECD osoba na poziomie 1 w matematyce zrobi proste działania na liczbach całkowitych czy pieniądzach, ale może mieć kłopot z zadaniem wymagającym kilku kroków, na przykład z proporcją. W rozwiązywaniu problemów poziom 1 to proste zadania z niewielką liczbą zmiennych.
Najlepszych, czyli osób na poziomach 4 i 5, jest w Polsce niewiele: 3% w rozumieniu tekstu (średnia OECD: 12%) i 4% w matematyce (średnia: 14%). W rozwiązywaniu problemów poziom 4 osiąga około 1% dorosłych, przy średniej OECD 5%. A to właśnie ci ludzie, jak opisuje OECD, potrafią ocenić długi, wielostronicowy tekst albo dostosować się do nieoczekiwanej zmiany w trakcie rozwiązywania problemu.
Osoby w wieku 16–24 lata wypadły lepiej niż starsi Polacy: 246 punktów w czytaniu, 250 w matematyce i 236 w rozwiązywaniu problemów. Grupa 25–34 lata ma odpowiednio 243, 246 i 235 punktów. Kłopot w tym, że rówieśnicy z innych krajów radzą sobie jeszcze lepiej. Polscy 16–24-latkowie zajęli 30. miejsce na 31 w czytaniu, 27. w matematyce i ostatnie w rozwiązywaniu problemów.
Dorośli w wieku 25–65 lat z wyższym wykształceniem uzyskali 255 punktów w czytaniu, 260 w matematyce i 239 w rozwiązywaniu problemów. To wyraźnie więcej niż osoby z wykształceniem średnim (228, 231 i 221 punktów). Jednak w porównaniu z absolwentami uczelni z innych krajów polscy absolwenci są na 29., 30. i 31. miejscu. Sam dyplom nie gwarantuje więc umiejętności, które badanie uznaje za podstawowe.
Dużo zależy też od domu rodzinnego. Osoby, których rodzice nie skończyli szkoły średniej, miały w czytaniu 214 punktów, a te, których przynajmniej jeden rodzic ma wyższe wykształcenie – 261.
Ciekawostka: kobiety i mężczyźni w Polsce wypadli niemal identycznie. W matematyce obie grupy zdobyły po 239 punktów, a w rozwiązywaniu problemów różnica wyniosła jeden punkt.
Polska brała udział także w poprzedniej edycji badania. Od 2012 r. średni wynik w czytaniu spadł o 31 punktów, a w matematyce o 21. Po uwzględnieniu zmian w strukturze ludności spadki wynoszą 30 i 20 punktów. W zestawieniu zmian Polska zajmuje ostatnie, 27. miejsce w czytaniu i 26. w matematyce.
OECD podkreśla, że te umiejętności są podstawą dostępu do zatrudnienia, wyższych zarobków i dalszej nauki. Dobra wiadomość: każdą z nich da się ćwiczyć.
Badanie OECD z 2023 r. pokazuje, że dorośli Polacy wypadają poniżej średniej w czytaniu, liczeniu i rozwiązywaniu problemów, a od 2012 r. ich wyniki spadły. Młodzi i absolwenci uczelni radzą sobie lepiej niż reszta, ale na tle rówieśników z innych krajów nadal słabo. Dla studenta to sygnał, że umiejętności podstawowe warto rozwijać świadomie, bo nie przychodzą razem z dyplomem.
Źródło: OECD (Education GPS – Poland – Adult skills (Survey of Adult Skills, PIAAC, 2023); Survey of Adults Skills 2023: Poland, stan na 27.10.2026); opracowanie własne.
5 pytań · minuta
poleca:
